Coding for Cure & Care

Leerdelen: Use case 2: LLM’s in de zorg, spraakgestuurd rapporteren en ambient listening

Zorgprofessionals besteden een fors deel van hun tijd aan rapporteren. Spraakgestuurde rapportage en ambient listening beloven daar iets aan te veranderen: de technologie luistert mee of neemt dictaat op, en zet dat om in een rapportage in het dossier. De techniek is inmiddels beschikbaar en op veel plekken in het noorden ook al beproefd. De vraag die overblijft is een andere: hoe zorg je dat het in de dagelijkse praktijk ook echt werkt, voor iedereen, en hoe kom je van een geslaagde pilot naar structureel gebruik?

Die vraag staat centraal in use case 2 van de leergemeenschap Code for Cure and Care. Een groep van ongeveer twaalf deelnemers werkt er een half jaar aan: ziekenhuizen, een GGD, organisaties uit de gehandicaptenzorg en de ouderenzorg, hbo- en mbo-onderwijs en een aantal bedrijven die AI-toepassingen ontwikkelen of implementaties begeleiden. Ze zitten bewust op verschillende punten in hun ontwikkeling. De een heeft net twee applicaties draaien, de ander is nog aan het verkennen waar te beginnen. Juist dat verschil maakt het gesprek de moeite waard.

Wat we willen leren

Bij de start hebben we met alle deelnemers een intakegesprek gevoerd over wat zij willen leren. Daar viel iets op: vrijwel niemand vroeg naar de techniek. De vragen gingen over mensen, beleid en organisaties. Uit die gesprekken komen acht thema’s naar voren, met daaronder de leerdoelen die we onszelf stellen. Aan het eind van deze use case willen we het volgende kunnen.

Adoptie en gedragsverandering

• Benoemen welke factoren maken dat zorgprofessionals spraakgestuurde rapportage wel of niet gaan gebruiken zoals die bedoeld is, en welke interventies daarop werken.
• Beschrijven hoe je medewerkers meeneemt die minder digitaal vaardig zijn, en welke werkvormen daarbij helpen: een introductieworkshop, uitleg van terminologie, laagdrempelige informatie.
• Herkennen welke bezwaren en welke weerstand in de praktijk voorkomen en wat daarop werkt, onderscheiden naar beroepsgroep.
• Beschrijven hoe je van een geslaagde pilot tot olievlekwerking in de eigen organisatie komt.

Implementatie en opschaling

• Een implementatieroadmap voor spraakgestuurde rapportage doorlopen en toepassen op de eigen organisatie, inclusief de stap die aan de techniek voorafgaat: het rapportagebeleid op orde brengen.
• Benoemen welke knelpunten zich voordoen bij de overgang van pilot naar structureel gebruik, en hoe andere organisaties die hebben opgelost.
• Beschrijven wat opschaling vraagt aan beheer, eigenaarschap en financiële ruimte, inclusief het gegeven dat kosten en baten zelden op dezelfde plek in de organisatie landen.
• Afwegen welke route bij de eigen organisatie past: zelf ontwikkelen, samen met een leverancier, of integraal via het EPD.

Het perspectief van de gebruiker en de praktijk

• Ophalen wat de gebruiker daadwerkelijk nodig heeft in plaats van wat wij denken dat nodig is, en weten welke methoden daarvoor bruikbaar zijn.
• Het perspectief van cliënt, medewerker en organisatie naast elkaar zetten voor hetzelfde vraagstuk, inclusief de ethische dilemma’s die daarbij opkomen.
• Verklaren waarom toepassingen die samen met de praktijk zijn ontwikkeld in de praktijk toch vaak tegenvallen, en wat daaraan te doen is.

Governance, privacy en compliance

• Benoemen wat de AVG en de EU AI Act concreet vragen bij spraakgestuurde rapportage, en wat dat betekent voor toestemming en het delen van gegevens.
• Beoordelen hoeveel voorzichtigheid proportioneel is: waar remt compliance de vernieuwing onnodig af, en welke tussenvormen werken wel, zoals een lichte toets die ruimte geeft om onder voorwaarden te proberen.
• Beschrijven hoe organisaties met verschillende structuren hiermee anders omgaan, bijvoorbeeld artsen in loondienst tegenover artsen in maatschappen, of verschillen tussen zorgbranches, en wat die verschillen verklaart.

Beleid en visievorming

• De bouwstenen benoemen van een werkbare AI-visie of productvisie voor een zorgorganisatie, en hoe die zich verhoudt tot een handreiking voor medewerkers.
• Beschrijven hoe je medewerkers meeneemt in beleidsvorming en hoe je daarover communiceert.
• Kosten-batenafwegingen maken in een middelgrote organisatie die met meerdere financieringsdomeinen werkt.

Scholing en vaardigheden

• Benoemen welke specifieke vaardigheden een zorgprofessional nodig heeft om met LLM’s en
  spraakgestuurde rapportage te werken.
• Beschrijven hoe je scholing zo inricht dat medewerkers er aandacht voor hebben en houden, als
  onderdeel van digitale geletterdheid.

Doorvertaling naar het onderwijs

• De opbrengsten van deze use case vertalen naar het mbo- en hbo-onderwijs, in taal en vorm die bij die studenten passen.
• Beschrijven hoe het zorgonderwijs, waaronder het didactisch EPD, kan aansluiten bij wat in de zorgpraktijk al gebeurt. Het onderwijs loopt op dit punt achter op de zorg, en dat willen de deelnemende docenten en onderzoekers graag inlopen.

Leren in een leergemeenschap

• Ervaren en kunnen benoemen wat een leergemeenschap toevoegt boven kennisoverdracht. Voor de helft van de deelnemers is deze manier van werken nieuw.
• Zicht krijgen op de eigen positie ten opzichte van andere organisaties: doen we de goede dingen, en waar zouden we kunnen bijsturen?
• Het geleerde overdraagbaar maken naar de eigen achterban, en met elkaar afspreken wat daarvoor gedeeld kan worden.

En ieder een eigen leerdoel

Naast deze gezamenlijke doelen heeft elke deelnemer een persoonlijk leerdoel geformuleerd. Een paar voorbeelden geven goed weer hoe uiteenlopend die zijn: het resultaat leren loslaten en op de juiste momenten vertragen, omdat in dit type leren het proces vaak meer oplevert dan de
kortste route. Open observeren en luisteren in plaats van zelf de lead nemen. Vertalen hoe deze use case zich in de zorg verhoudt tot het sociaal domein. Verkennen of AI ook ingezet kan worden om de kwaliteit en volledigheid van een gesprek te beoordelen, en waar daarbij de grens ligt
tussen ondersteuning en controle van medewerkers. En zicht krijgen op de verschillen tussen zelf ontwikkelde AI en AI die in het EPD is geïntegreerd.

Hoe we werken

De leergemeenschap komt tweewekelijks bijeen, steeds bij een van de deelnemende organisaties. We wisselen kennis en ervaringen uit, werken iteratief aan businesscases en implementatievraagstukken, en halen er lezingen en sessies bij over implementatiestrategie, privacy, de AI-Act, ethische en maatschappelijke aspecten en veranderkunde. Leren staat voorop, en dat gebeurt vooral door te doen: met elkaar meekijken, elkaar bevragen en de eigen praktijk inbrengen.

Wat het oplevert

• Een regionaal kennisnetwerk rond AI, ambient listening en spraakgestuurd rapporteren in de zorg.
• Een rapport met lessons learned, do’s en don’ts en best practices uit de pilots van de deelnemers.
• Handvatten voor businesscases en implementatieplannen, bruikbaar voor andere zorgorganisaties.
• Leermodules over de werking en toepassing van spraakgestuurd rapporteren en ambient listening.

De opbrengsten delen we via deze website, zodat ook organisaties die niet deelnemen ermee verder kunnen.